-150×150.gif” alt=”" width=”150″ height=”150″ />آیا شما می دانید وسواس فکری و عملی چیست ؟ اگر کسی در خانواده شما به چنین مشکلی دچار شده است چگونه بایست با او برخورد کنید ؟ و یا اگر خودتان گرفتار چنین مشکلی هستید، باید چکار کنید؟ شاید تعدادی از شما خوانندگان محترم تا حالا با آدمهای وسواسی برخورد کرده باشید. فکر می کنید این افراد چه خصوصیاتی دارند؟ آیا مربوط به طیف خاصی از جامعه هستند؟ آیا ویژگی های منحصر به فردی دارند؟

خدمت شما عرض می کنم که وسواس یکی از وخیم ترین بیماریهای روانی عصر حاضر است. درصد ابتلای آن در خانمها و آقایان برابری می کند هرچند که خیلی ها معتقدند در خانم ها بیشتر است ولی بنابر امار به دست آمده چندان اختلافی ندارند.نوع وسواس بر دو گونه می باشد،( ۱- وسواس فکری ، ۲- وسواس عملی ) ولی اکثر مردم با وسواس عملی آشنایی بیشتری دارند.

وسواس چیست: وسواس یک نوع افکار نا به جا و تکرار شونده، ناخواسته و اجبار کننده ای است که افکار طبیعی فرد را مختل می کند و موجب اضطراب یا هراس او می شود. این افکار می توانند فجیع و بی رحمانه ، به صورت ترس از بیماری ها، ترس زیاد از صدمه دیدن خود یا افراد مورد علاقه، نیاز شدید به اینکه باید همه کارها کاملاً دقیق و صحیح انجام شوند، هراس از آلودگی و کثیفی اشیاء و ….

توصیف بیماری وسواس از تاریخ معرفی اولیه آن توسط اسکیرول در ۱۸۳۸ (میلادی) تاکنون تغییری نیافته است. یک سیمپتوم وسواس معمولا به صورت زیر تعریف میشود: یک ایده فکر، تصوّر یا حرکت مکرّر یا مصّر با نوعی احساس اجباری و ناچاری ذهنی و علاقه به شخصیّت خود بوده از غیرعادی و نابهنجاری بودن رفتار خود آگاه است. راهنمای تشخیصی و آماری انجمن روان پزشکان آمریکا بیماری و سواس را چنین تعریف می کند:ویژگی اصلی این بیماری وسواس ها یا اعمال اضطراری مکرّر می باشد وبه عنوان تجارب و احساسات ارادی تلقی نمی شود بلکه بصورت آرمان هایی جلوه می کنند که از خارج یه میزان آگاهی خود هجوم آورده باشند. و فرد خیلی می کوشد این افکار ناخواسته را سرکوب کند یا آنها را ندیده بگیرد.

به تعبیری می توان گفت وسواس عبارت است از: فکر، احساس، اندیشه، یا حسی عود کننده و مزاحم که یک فرایند ذهنی است، اجبار نوعی رفتار است.(obsession) بر خلاف وسواس اجبار نوعی رفتار آگاهانه، معیارمند، و عود کننده است نظیر شمارش، وارسی کردن یا اجتناب.بیمار مبتلا به اختلال وسواسی ، اجباری از غیر منطقی بودن وسواس هایش آگاهی دارد و این وسواس ها یا اجبارها را نا همنوا با خود (ایگو دیس تونیک) می یابد ( یعنی به بصورت یک رفتار نا خواسته). خصیصه اصلی اختلال وسواس و اجباروجود وسواسها یا اجبارهایی مکرر و چنان شدید است که رنج و عذاب قابل ملاحظه ای را برای فرد به بار می آورند. این وسواس ها و اجبار ها سبب اتلاف وقت می شوند و اختلال قابل ملاحظه ای را در روند معمولی و طبیعی زندگی، کارکرد شغلی، فعالیت های معمول اجتماعی،یا روابط فرد ایجاد می کنند.بیمار مبتلا به اختلال وسواسی اجباری ممکن است فقط وسواس فکری، فقط اجبار، یا هردوی آنها را با هم داشته باشد. به طور کلی وسواس شامل فکر، احساس، اندیشه یا تصویر ذهنی مزاحم است و اجبار شامل، رفتاری آگاهانه و عودکننده است.

از نظر بنده وسواس یعنی تکرار و تنها تفاوت افراد عادی با وسواسی دقیقا در این واژه خلاصه میشود. به عنوان مثال همه دستشان را با آب و صابون می شویند ولی افراد وسواسی ممکن است دو بار یا بیشتر بشویند. همه ممکن است به بستن شیر گاز توجه نشان دهند ولی افراد وسواسی دو بار یا بیشتر این کار را می کنند تا جایی که به آرامش برسند. اگر چند بار دست تان را شسته ‌اید، ولی هنوز نگران این هستید که مبادا کثیف باشد، اگر

برای این که مطمئن شوید در ماشین یا خانه ‌تان بسته است باید چند بار آن را امتحان کنید یا اگر افکار مشابهی مدام در ذهن تان تکرار می ‌شود و آزارتان می ‌دهد و راهی برای خلاصی از آن ها پیدا نمی ‌کنید، باید برای درمان بیماری وسواس خود حتماً به روانپزشک خیلی خوب و مجرب مراجعه کنید.

متخصصان معتقدند که ریشه بیشتر بیماری وسواس اضطراب است و به دو شکل فکری و عملی بروز می کند. افرادی که دچار افکار وسواسی هستند، دچار اضطراب نیزمی شوند. لذا برای اینکه از اضطراب خود بکاهند نا خودآگاه خود را سرگرم به کاری تکرای می کنند و با انجام عمل وسواس و اضطراب شان کاهش می یابد و چنانچه فردی در مقابل انجام عمل وسواسی مقاومت کند، اضطرابش بیشتر می شود. وسواس تا میزان قابل تحملی در بسیاری از افراد وجود داردو به صورت تردید، نداشتن تمرکز، کم خوابی و… ظاهر می شود. گاهی اوقات کودکان هم دچار وسواس می شوند که معمولا” علائم آن رفتارهای پرخاشگرانه، تکرار کلمات و یا لجبازی با اطرافیان است. وسواس بر دو گونه می باشد،( ۱- وسواس فکری ، ۲- وسواس عملی ).

۱- وسواس فکری: این وسواس بصورتهای مختلف خود را نشان می‏دهد که برخی از نمونه ‏های آن بشرح زیر است:

اندیشه درباره بدن: بدین گونه که بخشی مهم از اشتغالات ذهنی و فکری بیمار متوجه بدن اوست. او دائما به پزشک مراجعه می‏کند و در صدد به ‏دست آوردن دارویی جدید برای سلامت ‏بدن است.

رفتار حال یا گذشته: مثلا در این رابطه می‏اندیشد که چرا در گذشته چنین و چنان کرده؟ آیا حق داشته است فلان کار را انجام دهد یا نه؟ و یا آیا امروز که مرتکب فلان عملی می‏شود آیا درست می‏اندیشد یا نه؟ تصمیمات او رواست ‏یا ناروا ؟

در رابطه با اعتقادات: زمانی فکر وسواسی زمینه را برای تضادها و مغایرت‏های اعتقادی فراهم می‏سازد. مسایلی در زمینه حیات و ممات، خیر و شر، وجود خدا و پذیرش یا طرد مذهب ذهن او را بخود مشغول می‏دارد.

اندیشه افراطی: زمانی وسواس در مورد امری بصورت افراط در قبول یا رد آن است ‏با اینکه بیمار خلاف آن را در نظر دارد ولی بصورتی است که گویی اندیشه مزاحمی بر او مسلط است که او را ناگزیر به دفاع از یک اندیشه غلط می‏سازد، از آن دفاع و یا آن را طرد می‏کند بدون اینکه آن مساله کوچکترین ارتباطی با زندگی او داشته باشد; مثلا در رابطه با دارویی عقیده‏ای افراطی پیدا می‏کند بگونه‏ای که طول عمر، بقای زندگی و رشد خود را در گرو مصرف آن دارو می‏داند، اگرچه در اثر مصرف به چنان نتیجه‏ای دست نیابد.

۲- وسواس عملی: وسواس عملی به شکل های گوناگون خود را بروز می‏دهد که ما به نمونه ‏ها و مواردی از آن اشاره می‏کنیم :

شستشوی مکرر: مردم بر حسب عادت تنها همین امر را وسواس می‏دانند و این بیماری در نزد زنان رایجتر است.

رفتار منحرفانه: جلوه آن در مواردی بصورت دزدی است و این امر حتی در افرادی دیده می‏شود که هیچ‏گونه نیاز مادی ندارند.

دقت وسواسی: نمونه ‏اش را در منظم کردن دگمه لباس و… می‏بینیم و وضعیت فرد بگونه ‏ای است که گویی از این امر احساس آرامش می‏کند.

شمردن: شمردن و شمارش ‏ها در مواردی می‏تواند از همین قبیل بحساب آید مثل شمردن نرده ‏ها با اصرار بر این که اشتباهی در این امر صورت نگیرد.

راه رفتن: گاهی وسواس‏ها بصورت راه رفتن اجباری است. شخص از این سو به آن سو راه می‏رود و اصرار دارد که تعداد قدمها معین و طبق ضابطه باشد. مثلا فاصله بین دو نقطه از ده قدم تجاوز نکند و هم از آن کمتر نباشد.

« اسکیزوفرنی » :

روان‌گسیختگی، اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی (به انگلیسی: Schizophrenia)، یک بیماری روانی با منشاء نامشخص و علایم متغیر می‌باشد که اصطلاح آن توسط یوجین بلولر از ترکیب دو کلمه یونانی shizein (دو نیم کردن، گسستن: σχίζειν) و phrenos (فکر، اندیشه: φρήν) وضع شده است. مشخصهٔ این بیماری عدم توانایی درک و یا بیان واقعیت است. این بیماری دارای عوارضی همچون عدم ارتباط منطقی در رفتار و گفتار، انزوا و گوشه نشینی بیش از حد و هذیان و توهم است. تشخیص این بیماری با مصاحبه با بیمار و مشاهده رفتار او میسر می‌شود و در حال حاضر هیچ تست تشخیصی برای این بیماری وجود ندارد. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی گاه نشانه‌های روانی حرکتی نیز بروز می‌دهند، مثل حرکات عجیب، شکلک‌های تکراری، و ژست‌های نامعمول. به نظر می‌رسد که این ژست‌های غیرعادی معمولا نوعی منظور شخصی برای فرد بیمار دارند، مثل نوعی آیین یا جادو.

در برخی از موارد بیماری اسکیروفرنی نیز می تواند با علائم وسواسی خود را نشان دهد بطوریکه در ابتدا تنها شکایت بیمار از افکار و اعمال و سواسی گونه میباشد ولی سیر بیماری این اشکال را بر طرف می کند چرا که بیمار اسکیزوفرنی علائم خاص خود را پیدا می کند که واضحاً با وسواس قابل تشخیص است. هرچند که عده ای از بیماران مبتلا به وسواس مزمن نهایتاً به اسکیزوفرنی مبتلا می شود ولی این حالت در تمامی موارد صدق نمی کند.

علائم و نشانه ها

علائم اختلال وسواس هر دو نوع وسواس فکری و وسواس جبری را شامل می شود. علائم OCD می توانند شدید و وقت گیر باشند. به عنوان مثال، کسی که احساس می کند که دستهایش به میکروب آلوده شده است (یک وسواس فکری) ممکنست هر روز ساعتها به شستن آنها مشغول شود (تکرار جبری) . ممکنست تمرکز وی بر روی شست و شو آنقدر زیاد باشد که نتواند کار دیگری را به اتمام برساند.

وسواسهای فکری

وسواسهای فکری OCD، عقاید، افکار، تصاویر یا برانگیزشهای ناخواسته، مداوم و تکرار شونده ای هستند که شما به طور غیر ارادی تجربه می کنید و بی معنی به نظر می رسند. این وسواسها نوعاً وقتی شما سعی می کنید به چیزهای دیگر فکر کنید یا کارهای دیگری انجام دهید مزاحم شما می شوند.

وسواسهای OCD نوعاً حول مسائل زیر می باشند:

· ترس از سرایت بیماری یا آلودگی

· شک های تکرار شونده

· مرتب یا به طور قرینه قرار دادن چیزها

· برانگیختگی های خشونت آمیز یا ترسناک

· تصاویر جنسی

علائم OCD در خصوص وسواسهای فکری ممکنست شامل موارد زیر باشد:

· ترس از سرایت بیماری از طریق دست دادن یا لمس کردن اشیائی که دیگران لمس کرده اند.

· شک در مورد اینکه در را قفل کرده اید یا اجاق گاز را خاموش کرده اید.

· افکار تکرار شونده در مورد اینکه شما در یک تصادف به شخصی صدمه زده اید.

· احساس پریشانی وقتی اشیاء مرتب نیستند یا به طور مناسب در یک خط قرار نگرفته اند یا در شکل درست به نظر نمی رسند.

· تصاویر آزار دادن فرزندتان

· برانگیختگی برای فریاد زدن به طور وقیحانه در مکان های نامناسب

· خودداری از شرایطی که باعث آغاز وسواس می شود مانند دست دادن

· آمدن تصاویر جنسی در ذهن شما

· آماس پوست به دلیل شستشوی مداوم دست

· زخم پوست به دلیل خارش پوست

· کم شدن موی سر یا محل های کچلی به دلیل کشیدن مو

تکرارهای اجباری

تکرارهای جبری، رفتارهای جبری هستند که شما احساس می کنید مجبور به انجام آنها هستید، اینگونه رفتارهای تکراری به منظور جلوگیری یا کاهش اضطراب و پریشانی ناشی از وسواسهای شما انجام می شود. به عنوان مثال، اگر شما اعتقاد داشته باشید که با ماشینتان با کسی تصادف کرده اید، به این دلیل که شما نمی توانید از تردیدهایتان خلاص شوید ممکنست به دفعات به آن محل بازگردید.

شما حتی ممکنست قوانین یا تشریفاتی به وجود بیاورید که با دنبال کردن آنها بتوانید اضطراب ناشی از افکار وسواسی تان را کنترل کنید.

نمونه تکراری های جبری حول و حوش مسائل زیر هستند.

·شستن و تمیز کردن

·شمارش

·چک کردن

·نیاز به اطمینان خاطر

·تکرار کارها به دفعات

·قرار دادن اشیاء به طوریکه مرتب به نظر برسند.

علائم OCD در خصوص تکرارهای جبری ممکنست شامل موارد زیر باشد:

·شستن دستها تا جائی که مجروح شوند.

·چک کردن درها به دفعات تا اینکه از قفل بودن آنها اطمینان حاصل شود.

·چک کردن اجاق گاز به دفعات تا اینکه از خاموش بودن آن اطمینان حاصل شود.

·شمارش در الگوهای خاص

علل اختلال وسواس به طور کامل شناخته نشده است. نظریات اصلی به شرح زیر است:

بیولوژی: برخی محققین اعتقاد دارند که OCD نتیجه تغییراتی در مواد شیمیایی طبیعی در بدن است.

عوامل محیطی: برخی محققین اعتقاد دارند که OCD از عادات رفتاری که شما با گذشت زمان می آموزید ناشی می شود.

سروتوتین (serotonin) ناکافی: سطح ناکافی سروتونین که یکی از گیرنده های مغزی شماست می تواند به اختلال وسواسی کمک کند. برخی مطالعات که تصاویر مغزی افراد دارای اختلال وسواس را با افرادی که این اختلال را ندارند مقایسه می کند، اختلافاتی را در الگوهای عملکرد مغزی نشان می‌دهد. به علاوه ، افراد دارای اختلال وسواس که داروهایی مصرف می کنند که عملکرد سروتونین را تقویت کند اغلب علائم کمتری دارند.

گلودرد استرپتوکوکی: برخی مطالعات نشان می دهند که بعضی کودکان پس از ابتلا به گلو درد استروپتوکولیکی بتا هماتولیتک گروه A دچار OCD می شوند. برخی مطالعات حاکی از آنست که آنتی بادی بر علیه باکتری استرپتوکوک در بعضی مواقع به اشتباه مانند یک آنزیم مغزی عمل می کند. این مساله باعث درهم گسیختگی نورون های مغزی می شود و می تواند باعث شروع OCD شود. با این وجود، این مطالعات جای بحث دارند و برای اینکه گلودرد استرپتوکوکی به عنوان علت شناخته شود شواهد بیشتری مورد نیاز است.

انواع علت های بوجود آمدن وسواس

۱- وراثت : تحقیقات برخی از صاحبنظران نشان داده است که حدود چهل درصد وسواسیها، این بیماری را از والدین خود به ارث برده‏اند، اگرچه گروهی دیگر از محققان جنبه ارثی بودن آن را محتمل دانسته و قایل شده‏اند، انتقال زمینه‏های عصبی می‏تواند ریشه و عاملی در این راه باشد.

۲- شیوه تربیت: تربیت اعتقاد گروهی از محققان این است که پنجاه درصد وسواس‏های افراد در سنین جوانی و پس از آن از دوران کودکی پایه‏گذاری شده و تاریخچه زندگی آنها حاکی از دوران کودکی ویژه‏ای است که در آن کشمکش‏ها و مقاومت‏ها و سرسختی‏های فوق العاده وجود داشته و کودک در برابر خواسته‏های بزرگتران تاب مقاومت نداشته است.

۳- دوران کودکی: در پیدایش گسترش وسواس برای شیوه تربیت والدین نقش فوق العاده‏ای را باید قایل شد. بررسیها نشان می‏دهد مادران حساس و کمال جو بصورتی ناخودآگاه زمینه را برای وسواسی شدن فرزندان فراهم می‏کنند و مخصوصا والدینی که رفتار طفل را بر اساس ضابطه خود بصورت دقیق می‏خواهند و انعطاف پذیری کمتری دارند در این رابطه مقصرند. تربیت‏خشک و مقرراتی در پیدایش و گسترش این بیماری زیاد مؤثر است. نحوه از شیر گرفتن کودک بصورت ناگهانی، گسترش آموزش مربوط به نظافت و طهارت و کنترل کودک در رفتار مربوط به نظم و تربیت و دقت او هم در این امر مؤثر است.

۴- تحقیر کودک: عده‏ای از بیماران وسواسی کسانی هستند که دائما این عبارت به گوششان خورده است که: آدم بی عرضه‏ای هستی، لیاقت نداری، در خور آدم نیستی، بدرد زندگی نمی‏خوری… و از بابت عدم لیاقت‏خود توسط والدین، مربیان، خواهران، و برادران ارشد رکوفت‏شنیده و تنبیه شده‏اند. این گونه برخوردها بعدا زمینه را برای ناراحتی عصبی و یا وسواس آنها فراهم کرده است.

۵- ناامنی‏ها: پاره‏ای از تحقیقات نشان داده‏اند برخی از آنها که دوران حیات کودکی آشفته‏ای داشته و با ترس و نا امنی همساز بوده‏اند بعدها به چنین بیماری دچار شده‏اند. آنها در مرحله کودکی وحشت از آن داشته‏اند که نکند کار و رفتارشان مورد تایید والدین و مربیان قرار نگیرد. اینان در دوران کودکی برای راضی کردن مربیان خود می‏کوشیدند و سعی داشته‏اند که دقتی افراطی درباره کارهای خود روا دارند و در همه مسائل، با باریک‏بینی و موشکافی وارد شوند.

۶- منع‏ها: گاهی وسواس فردی بزرگسال نشات گرفته از منع‏های شدید دوران کودکی و حتی نوجوانی و جوانی است. مته بر خشخاش گذاردن والدین و مربیان، ایراد گیریهای بسیار، توقعات فوق العاده از زیر دستان، اگر چه ممکن است کار را برطبق مذاق خواستاران پدید آورد معلوم نیست عاقبت‏خوش و میمونی داشته باشد.

۷- خانواده افراد وسواسی: بررسی ها نشان داده ‏اند که اغلب وسواسی‏ها والدین لجوج داشته‏اند که دروظیفه خواهی از فرزندان سماجت‏بسیار نشان می‏داده‏اند.ایراد گیر و عیبجو بوده‏اند اگر مختصر لغزشی از فرزندان خود می‏دیدند، آن را به رخ فرزندان می‏کشیدند.خسیس و ممسک بوده‏اند به طوری که کودک برای دستیابی به هدفی ناگزیر به شیوه‏ای اصرارآمیز بوده است و بالاخره افرادی کم گذشت، طعنه زن، ملامتگر، بوده‏اند و کودک سعی می‏کرده خود را در حضور آنها دائما جمع و جور کند تا سرزنش نشود.

شروع بیماری

در ایتدا بایست دقت کنید که تشخیص اختلال وسواسی و توجه به علائم آن و معاینه بیمار بایست حتماً توسط پزشک صورت گیرد. شروع این بیماری معمولاً در زمان بلوغ و یا اندکی پس از آن است. دراکثر موارد بیماری قبل از سن ۱۵سالگی شروع میشود ولی قبل از ده سالگی هم فراوان دیده می شود در عدهّ کمی نیز علائم پس از دهۀ چهارم عمر است در رابطه با سایر بیماریهای نوروتیک افراد وسواسی در سنین پائین تری به پزشک مراجعه می کنند در عده ای از بیماران سن متوسط مراجعه برای درمان ۲۲ سا لگی بوده است در حا لیکه برای اضطراب ۳/۳۲ سا لگی ذکر شده است در بیشتر بیماران تشدید کننده محیطی مشخص دیده می شود.

یکی از مشخص ترین نشانه های وسواس، اضطراب و نگرانی همراه با تکرار یک حرف یا رفتار است. این رفتارهای تکراری ناشی از اضطراب اگرچه گاهی خود آدم وسواسی را هم کلافه می کند اما رفتارهای او بیش از همه، اطرافیان به ویژه همسر و فرزندان اش را آزار می دهد. وسواس یک نوع بیماری روحی روانی است که هرچند علائم آن در همه افراد مشابه نیست اما بسیاری از علامت های آن تقریبا یکسان است. همان طور که اشاره کردیم، تکرار یک رفتار یا حرف همراه با استرس، هیجان و اضطراب، نخستین و مهم ترین نشانه وسواس است ولی علامت این بیماری تنها به همین یک مورد ختم نمی شود؛ وحشتناک تر اینکه با پیشرفت بیماری باید منتظر رفتارهای ناخوشایند دیگری هم از سوی همسرمان باشیم. در مراحل اولیه بیماری، این علامت ها دیده می شود: تکرار یک حرف، حرکت یا رفتار: این حالت بیشتر در مردها دیده می شود. ترس از آلودگی و کثیفی، در این گونه وسواس، افراد فکر می کنند همه چیز کثیف و آلوده است؛ حتی لباس های خودشان یا غذایی که می خورند. برای همین اغلب آنها در مهمانی ها لب به غذا نمی زنند. این نوع وسواس بیشتر در زن ها دیده می شود.

نشان دادن رفتارهای هیجانی و اغلب آزاردهنده و برخورنده: مثلا همسر وسواسی ما نمی گذارد به وسایل شخصی اش دست بزنیم؛ حتی اجازه نمی دهد گاهی به او کمک کرده و لباس هایش را مرتب یا اتو کنیم. رابطه زناشویی به حداقل می رسد و با پیشرفت این مشکل، طلاق عاطفی اتفاق می افتد چون آدم وسواسی ممکن است حتی از لمس شدن هم اکراه داشته باشد. اگر با این علائم و در این مرحله از بیماری، نتوانیم به همسرمان کمک کنیم، مشکلات دیگری هم به رفتارهای قبلی او اضافه می شود: شست وشو و نظافت دائمی خود، منزل یا لباس ها و وسایل شخصی؛ مثلا ۲ بار حمام کردن در روز. کنترل رفتارها و حرکات خود، همسر و فرزندان. درباره همسر و فرزندان این رفتار شکل دخالت به خود می گیرد؛ مثلا پرسش و تاکید مداوم درباره انجام کارهای همسر و فرزندان و تاکید و پرسش درباره انجام درست و بموقع کارهای شخصی آنها. بی اعتمادی او باعث می شود که به سختی به دیگران اعتماد می کند. شک کردن به هر کس و هر چیز و پرسش های مکرر درباره مسائل ساده و پیش پا افتاده.آدم های وسواسی، علاوه بر وسواس ظاهری و رفتاری ـ منظور وسواسی است که ما می بینیم ـ به وسواس ذهنی هم دچار هستند. در واقع ما فقط رفتارهای ظاهری همسرمان را می بینیم اما از وسواس ذهنی او بی خبر هستیم ولی واقعیت این است که بخشی از وسواس او کاملا شخصی بوده و مستقیما ذهنش را هدف قرار داده است. وسواس در رفتارهای اجتماعی یکی از این مشکلات است؛ یعنی اینکه همسر ما دائما فکر می کند با رفتار و گفتارش دیگران را آزار داده است؛ برای همین همیشه به طرز بیمارگونه ای رفتارهایش را در ذهنش مرور می کند و دنبال فرصتی می گردد که از دیگران معذرت بخواهد یا برای رهایی از این افکار آزاردهنده با دیگران قطع رابطه می کند. به این ترتیب، همراه با وسواس، دچار افسردگی و گوشه گیری هم می شود.

شیوه ‏های اصولی در درمان وسواس:

الف) روانپزشکی:

اگر رفتار و یا عمل وسواسی شدید شود نیاز به متخصص روانی و درمانگری است که در این زمینه اقدام کند. کسی که تعلیمات تخصصی و تحصیلی‏اش در روان پزشکی او به او اجازه می‏دهد که برای شناخت ریشه بیماری و درمان بیمار اقدام نماید. علاوه بر اینکه در زمینه ریشه‏یابی‏ها کار و تلاش کرده و دائما در رابطه با خود هم اقداماتی بعمل آورده و لااقل حدود ۳۰۰-۲۰۰ ساعتی هم در رابطه با شناخت‏خویش گام برداشته است. اینان اجازه دارند که در موارد لازم نسخه بنویسند و یا داروهایی تجویز کنند و یا شیوه‏های دیگری را برای درمان لازم می‏بینند بکار گیرند. بیماران را گاهی لازم است که در مؤسسات روان‏پزشکی و گاهی هم در بیمارستان‏ها به طرق روانکاوی و روان‏درمانی درمان نمایند و در موارد ضرور باید آنها را بستری نمود. درمان بیماری برای برخی از افراد بسیار ساده و آسان و برای برخی دیگر بسیار سخت است ; بویژه که شرایط اقتصادی و اجتماعی بیمار هم در این امر مؤثر است.

ب) روان درمانی:

این هم نوعی درمان است که توسط روانکاو یا روانشناس صورت می‏گیرد و آن یک همکاری آزاد بین بیمار و درمان کننده مبتنی بر اعمال متقابل است که بر اساس روابطی نسبتا طولانی و طبق هدف و برنامه ریزی مشخصی به پیش می‏رود. درمان اختلال به‏صورت مکالمه و صحبت و یا هر شیوه مفیدی که قادر به اصلاح زندگی روانی فرد باشد انجام می‏گیرد. در این درمان گاهی هم ممکن است دارو مورد استفاده قرار گیرد. البته اصل بر این است که بر اساس شیوه مصاحبه و گفتگو زمینه برای یک تحول درونی فراهم شود.

اصولی در روان درمانی:

در روان درمانی افراد، همواره سه اصل مورد نظر است و مادام که به این جنبه‏ها توجه نشود امکان اصلاح و درمان نخواهد بود:

الف – اصلاح محیط:

و غرض محیط زندگی بیمار، توجه به امنیت آن، بررسی اصول حاکم بر جنبه‏های محبتی و انضباطی، نوع روابط و معاشرتها، فعالیتهای تفریحی، گردشها، تلاشهای جمعی، مشارکتها در امور،… است.

ب – ارتباط خوب و مناسب:

در روان درمانی آنچه مهم است داشتن و یا ایجاد روابط خوب و مناسب همدردی و همراهی، کمک کردن، دادن اعتبار و رعایت احترام، وانمود کردن حق بجانبی برای بیمار، تقویت قدرت استدلال، بیان خوب، خودداری از سرزنش و… .

ج – روانکاوی و روان درمانی:

که در آن تلاشی برای ریشه‏یابی، ایجاد زمینه برای دفاع خود بیمار از وضع و حالات خود گشودن عقده‏ها، توجه دادن بیمار به ریشه و منشا اختلال خود، القائات لازم و…

علاوه بر درمان ‌های دارویی می ‌توانید از چند تکنیک نیز استفاده کنید. البته برخی از این تکنیک ‌ها به همکاری اطرافیان شما نیاز دارد. درمان وسواس هم مثل خیلی از بیماری ها، اول از همه بستگی به باور و تلاش بیمار برای بهبود دارد. همکاری اطرافیان هم عامل بسیار مهمی در تسریع یا تعویق در روند بهبود است؛ پس بد نیست همسر هم که البته مثل همیشه نقش ویژه ای در درمان زن یا شوهر بیمارش دارد به عنوان همسر پرستار، این نکته ها را به خاطر بسپارد که اضطراب و نگرانی دائمی یکی از مشکلات روحی و روانی همسر وسواسی ماست. به او فرصت بدهیم تا درباره اضطراب و نگرانی هایش با ما صحبت کند تا به کمک هم راه چاره ای برای رفع مشکلات او پیدا کنیم. خیلی وقت ها آشفتگی ذهن و ناتوانی در تصمیم گیری دلیلی برای بروز رفتارهای وسواس گونه است. از رفتارهای او تعجب نکنیم چون رفتارهای او ناخودآگاه است و دست خودش نیست. با هر بار تعجب و عکس العمل نادرست، او را یک قدم از درمان دور می کنیم. او در مقابل واکنش های نا بجای ما حالت تدافعی گرفته و لجبازی می کند.هرگز شما با مسخره کردن یا مطرح کردن مشکلات رفتاری همسرتان در جمع، او را سرخورده و عصبی نکنید زیرا نتیجه آن، چیزی جز تکرار همان رفتارها نیست.

* اعتماد به نفس او را تقویت کنید. برای این کار می ‌توانید هر روز روی یک کاغذ کارهایی را بنویسید که او توانایی انجام آن ها را دارد. او را به انجام ندادن هیچ کاری مجبور نکنیم اما کمکش کنیم تا به تدریج بعضی رفتارها را تعدیل و سپس فراموش کند. مثلا اگر می خواهد برای چندمین بار ظرف ها یا لباس هایش را بشوید، مانع او نشویم. به جای آن، همراه هم این وسایل را بشوییم تا از پاکیزگی لباس ها و ظرف ها مطمئن شود و به تدریج «وسواس تمیزی» را کنار بگذارد.

* وظایف منزل را طوری تقسیم کنیم که او مسئولیت کمتری به عهده بگیرد. یکی از مهم ترین راه های درمان وسواس، آرامش خیال است. حتی در انجام کارهای شخصی هم به او کمک کنیم تا اضطراب اش کمتر شود. از محول کردن کارهای استرس زا به همسرمان پرهیز کنیم. مثلا مسئولیت آوردن و بردن بچه ها به مدرسه را به عهده او نگذاریم؛ چون تنظیم دقیق

برنامه ها، او را بیشتر به اضطراب و وسواس دچار می کند.

* اگر از ما خواست تا کاری را تکرار کنیم یا درباره مسئله ای چند بار سؤال کرد، از کوره در نرویم؛ با آرامش به او جواب بدهیم اما تلاش کنیم به تدریج دفعات تکرار این رفتارها کم شود. مثلا همان بار اول که درباره مسئله ای از ما توضیح خواست، همه چیز را با جزئیات توضیح بدهیم تا چیزی ناگفته نماند. با تکرار این حرکت، کم کم او از پرسیدن های مکرر دست برمی دارد چون مطمئن می شود همه چیز را همان بار اول به او کاملا توضیح داده ایم.

* هر چقدر فرد وسواسی بیشتر با دیگران رفت و آمد و معاشرت داشته باشد، زودتر درمان می شود چون باید در جمع رفتارهایش را کنترل کند؛ به این ترتیب به تدریج عادت هایش را فراموش می کند و کنار می گذارد.حواس او را پرت کنیم؛ ورزش کردن، انجام ورزش های آرام بخش و… می توانند ذهن او را آرام کنند.

* با مواجهه تدریجی با عامل هراس و خودداری از انجام کارهای خاص به مرور از اضطراب و هراس فرد کاسته می شود. مثلاً اگر وسواس شستشو دارید مکررا شیئی را که تصور می کنید آلوده است لمس کنید و پس از آن دست های خود را نشویید. اگر این کار را تکرار کنید به تدریج از هراس و اضطراب شما کاسته خواهد شد. این کار در مورد افکار نا بجا نیز موثر است.

* ریشه ‏های خانوادگی وسواس : در مورد ریشه و سبب این بیماری مطالب بسیاری ذکر شده که اهم آنها عبارتند از وراثت، شخصیت زیر ساز یا الحاقی، وضع هوشی، عوامل اجتماعی، عوامل خانوادگی، عوامل اتفاقی، رقابت‏ها،

وقتی بحث عبادت و پاکیزگی می شود، عده ای از افراد گمان می کنند که پاکیزگی یعنی چیزی را مدام شستن و مدام آب کشیدن، به هر حال در این مواقع بحث وسواس می شود، افرادی را می بینیم که از سر پاکیزگی و یا به قول خودشان عبادت سر از وسواس و در نهایت اسراف در می آورند. در طول تاریخ انسان‌هایی زندگی می‌کرده‌اند که گرچه دارای ظاهری سالم بوده‌اند، ولی نوعی تفاوت آشکار در اعمال و رفتار آنان نسبت به کردار رایج و متعارف افراد عادی جامعه وجود داشته است. آنها بیش از حد متعارف در امور معمولی، اعم از مادی و معنوی، سخت‌گیری می‌کنند، به همه چیز شک دارند، به کسی اطمینان نمی‌کنند و در بسیاری از امور زندگی کارهای خود را با تردید انجام می‌دهند. به این افراد، افراد «وسواسی» گفته می‌شود.بهترین روش، چنانچه وسواس فکری،عملی درمان نشود می تواند زندگی شما را نامطلوب و غیر لذتبخش سازد. شما ممکنست احساس کنید که توسط OCD اسیر شده اید چرا که شما نمی توانید فعالیتهای روزمره و عادی خودر ا انجام دهید. هر چه شما وقت بیشتری را به رفتارهای وسواسی و تکرارهای جبریتان اختصاص دهید، مدرسه، کار و روابط اجتماعی شما همگی بیشتر آسیب می بینند. OCDهمچنین می تواند خطر خودکشی را افزایش دهد چرا که OCD می تواند بسیار پریشان کننده و موجب تضعیف روحیه باشد . همچنین OCD به دلیل گرایش افراد به مکانیزم های ناسالم برای کنار آمدن با این اختلال خطر استفاده از الکل و مواد مخدر را افزایش می دهد. در مواردی OCD می تواند پیچیدگی های فیزیکی ایجاد کند. به عنوان نمونه، شما ممکنست آنقدر احساس اجبار به شستن دستهایتان کنید که مبتلا به درماتیت شوید.

اختلال وسواس یک بیماری مزمن است، بدین معنی که می تواند به مدت طولانی بخشی از زندگی شما را تشکیل دهد. با این وجود، روان درمانی، دارو درمانی و مراقبت شخصی می تواند به شما کمک کند تا علائم OCD را کنترل کنید تا اینکه یک زندگی عادی داشته باشید.

مراحل مراقبت شخصی که می توانید دنبال کنید شامل موارد زیر است:

۱- به برنامه درمانی خود ادامه دهید حتی اگر در بعضی مواقع ناراحت کننده و مستلزم مبارزه طلبیدن باشد.

۲- داروهای خود را طبق دستور مصرف کنید و در خصوص عوارض جانبی و موارد دیگر با متخصصین مراقبت سلامتی خود صحبت کنید.

۳- به منظور در میان نهادن تجربیات در شرایط مشابه با دیگران به یک گروه حمایتی ملحق شوید.

۴- لیست کردن حمایت دوستان محبوب که در زمان های سخت می توانند موجب دلداری شوند.

۵- یادگیری در مورد اختلالتان تا اینکه شما فرق بین واقعیات و افسانه ها را بفهمید.

۶- به جای منزوی کردن خود، در فعالیت های اجتماعی مشارکت کنید.

استفاده همزمان از دارو و روان درمانی بهترین روش برای درمان است. در نهایت این نکته را فراموش نکنید که حتما باید از دارو‌های مخصوص، که توسط پزشک برای شما تجویز می‌ شود استفاده نمایید.